Młodzi Kanadyjczycy pozywają rząd. W centrum sprawy ich zdrowie psychiczne

W Vancouver trwa przełomowy proces, w którym 15 młodych Kanadyjczyków w wieku od 17 do 25 lat domaga się od sądu narzucenia rządowi federalnemu prawnie wiążących celów redukcji emisji gazów cieplarnianych. Powodowie chcą pokazać, że skutki zmian klimatu to nie odległe ryzyko, lecz realne szkody, które już dziś odczuwają – także w psychice.

Pierwsza taka sprawa w Kanadzie

Proces rozpoczął się w poniedziałek w zachodniokanadyjskim Vancouver. Jest to sprawa cywilna bez precedensu w Kanadzie, wpisująca się w rosnący na świecie nurt: aktywiści klimatyczni coraz częściej szukają ochrony przed sądem, licząc, że wymuszą bardziej stanowcze działania państw.

Powodowie twierdzą, że kolejne kanadyjskie rządy, prowadząc niewystarczającą politykę klimatyczną, naruszyły ich prawo do życia i bezpieczeństwa. Prawnicy młodych podkreślają, że kluczowe jest wykazanie, iż Kanadyjczycy już teraz cierpią z powodu zmian klimatu.

Lęk, depresja i poczucie zdrady

W tym tygodniu przed sądem zeznawała psychiatra dziecięca i młodzieżowa Elizabeth Pinsky. Opisała, że młodzi Kanadyjczycy, w tym osoby dotknięte przez ogromne pożary lasów, doświadczają depresji, zaburzeń lękowych i zespołu stresu pourazowego. Mówiła też o „ekolęku”, czyli psychicznym obciążeniu związanym z gniewem i poczuciem zdrady. Według jej słów 40 proc. młodych nie jest pewnych, czy chce mieć dzieci z powodu globalnego ocieplenia.

Swoje historie opowiedzieli sami powodowie:

• Albert Lalonde z Montrealu lubi jeździć na rowerze, ale tego lata częściej zostawał w domu z powodu „dusząco toksycznego powietrza” po pożarach. Mówił o poczuciu zdrady i braku oczekiwań wobec rządów, wspominając m.in. o likwidacji podatku węglowego dla konsumentów przez premiera Marka Carneya.
• Leandrea Reeves opisała poczucie straty i to, że ekstremalne zjawiska pogodowe ograniczają jej doświadczenia życiowe.
• Lauren Wright z prowincji Saskatchewan, 22-letnia rolniczka, przeżyła pożary z 2015 roku, w których wysiedlono tysiące osób. Dziś pobyt na zewnątrz i praca ograniczają jej choroby związane z upałem.
• Saj Starcevich ze łzami w oczach mówiła o wątpliwościach, czy zostać rodzicem, choć wcześniej o tym marzyła.

Powołano się także na raport kanadyjskiego ministerstwa zdrowia z 2022 roku, według którego zmiana klimatu w nieproporcjonalny sposób wpływa na zdrowie psychiczne niektórych grup, w tym młodzieży.

Argumenty rządu

Prawnicy rządu odpierają zarzuty, wskazując, że zmiany klimatu to problem globalny. Ich zdaniem nawet sądowe zobowiązanie Ottawy do określonych celów emisyjnych nie ochroniłoby Kanadyjczyków przed skutkami ocieplenia.

Co to oznacza dla polskiego czytelnika

Sprawa toczy się w Kanadzie i jej wynik nie będzie bezpośrednio wiążący w Polsce ani w Unii Europejskiej. Pokazuje jednak kierunek, w którym idą spory klimatyczne: od abstrakcyjnych prognoz do konkretnych skutków zdrowotnych. Podobne postępowania, w których obywatele powołują się na prawa człowieka, toczą się także w Europie, a ich argumenty mogą być wykorzystywane w innych krajach.

Wątek zdrowia psychicznego jest zrozumiały także u nas. Smog, fale upałów czy susze to doświadczenia znane polskim rodzinom, a niepokój o przyszłość, zwłaszcza wśród młodych, coraz częściej bywa tematem rozmów specjalistów. Jeśli taki lęk wpływa na codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się z psychologiem lub lekarzem.

Źródło: Phys.org – „Young Canadians focus on mental health at key climate trial”